Ik ga hier wat dieper in op de lezing van Mary-Ann Schreurs omdat haar lezing een interessant punt raakt voor O2 leden; namelijk de rol van ontwerpers bij maatschappelijke verandering. Zonder twijfel inspirerende voorbeelden waarin Mary Ann aangaf hoe het werkt; bijvoorbeeld: een virtuele wijk die de moeizaam verlopende medezeggenschap in een gemeente een totaal andere wending heeft gegeven en I-build, ontwerpsoftware voor bewoners om de indeling van hun nieuwe huis te ontwerpen. Het kan volgens haar een revolutie veroorzaken in de bouwwereld. Met deze software zit de koper/huurder namelijk aan de knoppen en dit heeft gevolgen voor het gedrag van aanbieder en koper. Huis wordt “eigen huis” en de “afnemer” wordt klant.

De waarde van wat zij “de andere benadering” noemt die ontwerpers inbrengen illustreert zij vervolgens met het volgende voorbeeld van service design: Student-ontwerpers werd gevraagd om mee te helpen met een probleem omtrent rondhangende zwervers. De studenten besloten om mee te gaan lopen in het leven van de zwervers en leerden het sociale weefsel kennen dat leidde tot hun gedrag en brachten daarmee de sleutel voor de oplossing. Ontwerpers in de rol van onderzoekers. Ontwerpers hebben de vaardigheid dat ze uit patronen kunnen breken d.m.v. hun creativiteit. Mary-Ann geeft eigenlijk aan dat deze kwaliteit niet beperkt hoeft te blijven tot het domein productontwerp. Mary Ann signaleert bovendien een trend waarbij het publiek producten wil die toegespitst zijn op de menselijke maat.

Hoe deze nieuwe lijn producten sociale interactie en welzijn kunnen bevorderen geeft ze aan met het voorbeeld van hoe Philips met ontwerpers aan de slag is gegaan om een kinderziekenhuis conceptueel te herontwerpen. Een jongetje dat voor behandeling werd opgenomen en interesse heeft in vliegtuigen kreeg in zijn kamertje vliegtuigen geprojecteerd op de muren; gevolg kortere behandeltijden, snellere genezing, vlottere communicatie en meer welzijn. Deze visie op design is ruimer dan esthetiek alleen en omvat bovendien economie, maatschappij en vrijheid en is vastgelegd in beleid.

Dat het niet alleen gaat om esthetiek is duidelijk, toch zou het voor productontwerpers niets bijzonders kunnen lijken, immers in de ontwerpmethodiek is het gebruikelijk om uitgebreid stil te staan bij gebruikers en hun wensen.

Dat het hier werkelijk om iets anders gaat wordt duidelijk door de rol die de ontwerper wordt toebedeeld. Een niet te onderschatten verschil. “Designers plaatsen aan het begin van het proces” en hen een “coördinerende en verbindende rol” laten spelen.
Wat zijn de consequenties en willen ontwerpers deze uitdaging aannemen?

In mijn interpretatie betekent dit dat de ontwerper het ontwerpdomein moet durven vergroten. Kaders weg te laten vallen waardoor de ontwerper probleemoplosser wordt van problemen die niet per definitie gerelateerd hoeven te zijn aan een product. Maar het betekent ook dat zij/hij persoonlijke denkkaders moet doorbreken. Eerder betrokken worden betekent ook dat nog sprake is van een (vaag)probleem dat nog niet in een productwens is vertaald. Dus de ontwerper zal zich meer moeten kunnen richten op systemen en groepsprocessen en hier ook in geschoold moeten zijn.

Wie de schoen past trekke hem aan
Alex van Dierendonck
O2 Nederland